Loszittende knieschijf (Patella-instabiliteit)

Losse knieschijf (patella-instabiliteit) – Oorzaken, symptomen en moderne behandeling

Een losse knieschijf – ook wel patella-instabiliteit genoemd – is een aandoening waarbij de knieschijf uit zijn normale positie glijdt. Dat klinkt eenvoudig, maar het is in feite een van de meest complexe aandoeningen binnen de orthopedische chirurgie. Op deze pagina vindt u een volledig en actueel overzicht van symptomen, oorzaken, onderzoeken en moderne behandelingen.

Wat betekent een losse knieschijf?

De knieschijf (patella) wordt normaal gesproken op zijn plaats gehouden door een combinatie van botvorm, gewrichtsbanden en spieren. Wanneer de knieschijf uit de kom schiet, scheurt de binnenste kruisband (MPFL) en wordt de knieschijf losser. Veel mensen hebben daarna voortdurend het gevoel dat de knieschijf er weer uit kan glijden.

Typische symptomen

De knieschijf schuift naar buiten
Hevige pijn bij luxatie
Gevoel van teleurstelling
Angst voor bepaalde bewegingen
Verminderde levenskwaliteit

Subluxaties (de knieschijf schuift gedeeltelijk uit de kom)

Waarom zit de knieschijf los?

In verreweg de meeste gevallen wordt een losse knieschijf veroorzaakt door een afwijking in de opbouw van het kniegewricht. De meest voorkomende oorzaken zijn:

Trochleaire dysplasie (platte groef)
Hoge knieschijf (de knieschijf zit te hoog)
Naar binnen gerichte knieschijven / toegenomen femorale anteversie
Onjuiste opvatting van de TT-TG-afstand
Kalfsbeenafwijking (valgus)
Hypermobiliteit / Ehlers-Danlos
Onbedoelde laterale ontgrendeling

Deze oorzaken worden verderop uitvoerig beschreven.

Volgens ChatGPT wordt dit in ongeveer 90% van de gevallen veroorzaakt door een verkeerde knie-uitlijning. Hieronder leg ik de meest voorkomende oorzaken uit.

HUSK – Recht om binnen 30 dagen onderzocht te worden
Veel artsen weten niet dat er in Denemarken een wettelijk recht is om binnen 30 dagen onderzocht te worden. Als hier niet aan voldaan kan worden, kun je behandeld worden in een particulier ziekenhuis. klik hier om je gerecht te bekijken

De afbeelding hierboven illustreert hoe een knieschijf uit de kom schiet en het binnenste ligament van de knieschijf (MPFL – mediale patellofemorale ligament) scheurt.

Hoe wordt patella-instabiliteit onderzocht?

Een correct onderzoek bestaat uit:

gespecialiseerd knieonderzoek, waarbij de mate van loszitting van de knieschijf wordt beoordeeld.
of je een J-teken hebt (er wordt gekeken of je knieschijf naar buiten draait wanneer je je knie strekt)
MR-scan (minimaal)
beoordeling van de rotatie in het dijbeen en het scheenbeen
eventueel röntgenfoto’s en CT-scans.

De rotatietest moet liggend op de buik worden uitgevoerd – een belangrijk detail dat vaak over het hoofd wordt gezien.

MR-scan en diagnostiek

De MRI toont:
kraakbeenconditie
MPFL-letsel
trochleaire dysplasie
patella alta
patella-kanteling
de as van de knie
Een MRI-scan is van cruciaal belang om alle oorzaken van instabiliteit op te sporen.

CT-scan en diagnostiek

Een CT-scan van beide heupen, knieën en enkels is geen routineonderzoek
Wordt gebruikt bij een vermoeden van naar binnen gedraaide knieschijven – ‘kissing knees’
Geeft aan of je een verhoogde anteversie van het dijbeen of een verhoogde externe rotatie van het scheenbeen hebt

Röntgenonderzoek en diagnostiek

Vaak wordt er bij een bezoek aan de spoedeisende hulp een röntgenfoto gemaakt
Hier zijn eventuele breuken of afbrokkelingen te zien
Ze kunnen dienen als screening op trochleaire dysplasie en patella alta
Een knipogend teken kan argwaan wekken en naar binnen gerichte knieschijven

Behandeling – conservatief en chirurgisch

Conservatieve behandeling
fysiotherapie
krachttraining voor dijen en billen
neuromusculaire controle
vermijd uitdagende bewegingen
eventueel een kniekapstabiliserende bandage
Chirurgische behandeling
Een operatie wordt aanbevolen wanneer:
de knieschijf voelt nog steeds los aan
er is sprake van een aanzienlijke ongelijkheid
De MRI wijst op een hoog risico op een nieuwe luxatie
de levenskwaliteit wordt beïnvloed
De operatie moet precies op de oorzaak worden afgestemd.

Oefeningen voor losse knieschijf

Dit omvat het versterken van de dij- en bilspieren. Hier zijn links naar veel knieoefeningen

De meest voorkomende oorzaken van patella-instabiliteit

1. Trochleaire dysplasie

De meest voorkomende oorzaak. De groef is te vlak. Lees meer op de pagina over trochleaire dysplasie.

2. Hoge knieschijf

De knieschijf zit te hoog → verhoogd risico op luxatie. Lees meer op de subpagina over patella alta

3. Naar binnen gerichte knieschijven (kissing patella)

Wordt vaak veroorzaakt door een toegenomen anteversie van het dijbeen. Lees meer op de subpagina over naar binnen gerichte knieschijven

4. Het kniekapje zit te ver naar buiten

Wat voorheen algemeen werd aangenomen, blijkt uit recent onderzoek dat mTTO vaak niet nodig is. – Lees hier meer over patellapees-transplantatie.

5. Kalfsbeen (valgus)

Kan een femur-osteotomie vereisen.

Verschillende vormen van patella-instabiliteit.

Subluxatie – dit betekent dat de knieschijf op de rand van de groef blijft haken, maar niet helemaal aan de zijkant van het kniegewricht uit de kom schiet
Eerste patellaluxatie – dit betekent dat de knieschijf voor het eerst helemaal aan de zijkant van het kniegewricht is terechtgekomen en daarmee uit zijn groef is geraakt.
Terugkerende patella-instabiliteit – dit betekent dat de knieschijf meer dan één keer uit de kom is geraakt
Aanhoudende patella-instabiliteit – dit betekent dat de knieschijf uit de kom is geweest en nog steeds de neiging heeft om ofwel te subluxeren ofwel weer volledig uit de kom te raken.
Habitueel patella-instabiliteit – dit betekent dat de knieschijf telkens uit de kom schiet wanneer het kniegewricht wordt gebogen en weer terug in de groef springt wanneer het kniegewricht wordt gestrekt.
Permanente patellaluxatie – dit betekent dat de knieschijf aan de buitenkant van het kniegewricht vastzit en niet terug in de groef kan worden gebracht.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Groei ik er wel overheen? Het komt zelden voor dat je er overheen groeit, maar sommigen kunnen leren bepaalde draaiingen in het kniegewricht te vermijden, zodat de knieschijf niet uit de kom raakt. Na verloop van tijd zal de knieschijf minder snel uit de kom schieten, omdat alle gewrichten met het ouder worden stijver worden, maar je groeit er niet overheen.
Ik heb gehoord dat een operatie bij een losse knieschijf slechte resultaten oplevert, klopt dat? Ja en nee. Als je grondig wordt onderzocht en je operatie specifiek op jou wordt afgestemd, zijn de resultaten heel goed. Helaas komt het af en toe voor dat sommige patiënten last krijgen van pijn aan de voorkant van de knie na een zogenaamde MPFL-reconstructie, de meest voorkomende operatie bij een losse knieschijf. Meestal komt dit doordat er geen rekening is gehouden met een scheefstand in het kniegewricht. Dit kan doorgaans worden verholpen door een aanvullende operatie waarbij de scheefstand wordt gecorrigeerd.
Moet ik me grondig verdiepen in het onderwerp ‘losse knieschijf’? Want het is een aandoening waarbij de afgelopen jaren een razendsnelle ontwikkeling heeft plaatsgevonden en niet alle behandelaars zijn altijd helemaal op de hoogte van de nieuwste inzichten.
Hoe vaak moet mijn knieschijf uit de kom zijn geraakt voordat er een operatie nodig is? Dat is een moeilijke vraag om precies te beantwoorden. Het hangt af van de mate waarin het uw levenskwaliteit en uw vermogen om een actief leven te leiden beïnvloedt, en van het risico dat het opnieuw gebeurt. Bij sommige jongere patiënten is een operatie al aan te raden nadat de knieschijf voor de eerste keer uit de kom is geschoten. Bij anderen gebeurt dit om de tien jaar en hebben ze in de tussenliggende jaren geen klachten; in dat geval is een operatie waarschijnlijk niet nodig.

Over Lars Blønd, MD

Specialist in orthopedische chirurgie met bijzondere expertise op het gebied van patellofemorale aandoeningen, trochleaire dysplasie en een losse knieschijf. Auteur van het hoofdstuk over patella-instabiliteit in het Europese leerboek. Mijn bijzondere interesse en expertise liggen op het gebied van problemen met de knieschijf. Dit betreft enerzijds een losse knieschijf, maar ook pijn aan de voorkant van de knie en artrose van de knieschijf. Ik heb een centrale rol gespeeld bij het opstellen van de Europese richtlijnen voor 2025 inzake de behandeling van een eerste patellaluxatie en ik ben, zoals hierboven vermeld, uitgenodigd als auteur om het meest recente hoofdstuk in het Europese leerboek over dit onderwerp te schrijven.

Voer hier uw tekst in…

Ik sta erom bekend dat ik veel weet over een losse knieschijf en daarom werd ik uitgenodigd om het hoofdstuk over juist dat onderwerp te schrijven in het Europese leerboek – klik hier.